Ý nghĩa cuộc sống nghe có vẻ là một chủ đề trừu tượng và bí ẩn mà các triết gia hay nhà tâm lý học vẫn hằng giải mã. Nhưng thực ra, cốt lõi của nó lại rất giản đơn: Đó là khi chúng ta cảm thấy mình có sự kết nối và đóng góp vào một điều gì đó lớn lao hơn bản thân mình [3]. Nghe thì có vẻ to tát, nhưng thực tế, mỗi người đều đang gắn kết với thế giới này theo hàng ngàn cách khác nhau. Chính những sợi dây liên kết vô hình đó cho thấy chúng ta luôn có cơ hội để tạo ra sự khác biệt.

Cùng suy ngẫm: Hãy thử nghĩ về những mối dây liên hệ giữa bạn và thế giới xung quanh:

• Là bác nông dân vất vả trồng nên hạt gạo, bó rau trong mâm cơm bạn ăn.

• Là nụ cười của người hàng xóm vô tình chạm mặt mỗi sáng.

• Là những đồng nghiệp sát cánh trong công việc, hay những người bạn tốt luôn quan tâm lo lắng cho nhau.

• Là đội ngũ y bác sĩ tận tâm chăm sóc khi bạn đau ốm.

• Là những người lao công, những người thu gom rác hay chú bảo vệ công viên đang thầm lặng giữ cho không gian sống của chúng ta sạch đẹp.

• Thậm chí là những mầm cây nhỏ bé bên cửa sổ, những bông hoa trong vườn và cả tiếng chim hót líu lo tìm mồi...

Tất cả đều có sự liên kết. Bạn hãy thử liệt kê thêm thật nhiều những điều như thế, rồi cảm nhận xem bạn đang – hoặc có thể – tạo ra sự khác biệt cho thế giới này theo cách riêng của mình như thế nào nhé.

Tiến sĩ Michael Steger, một chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực này, cho rằng "ý nghĩa" không phải là điều gì quá xa vời mà được dệt nên từ ba yếu tố đan xen nhau [4]:

• Sự thấu suốt: Là cảm giác chúng ta hiểu được câu chuyện cuộc đời mình, biết rõ các mảnh ghép cuộc sống đang kết nối với nhau như thế nào. Đó là sự hiểu biết về thế giới xung quanh, cách nó vận hành và cách chúng ta thích nghi, hòa mình vào dòng chảy đó.

• Giá trị bản thân: Là khi ta cảm thấy mình "có giá trị"; rằng mỗi việc mình làm, dù lớn hay nhỏ, đều tạo ra những thay đổi tích cực. Đó là niềm tin rằng cuộc đời này thực sự đáng sống và mang lại sự hài lòng sâu sắc.

• Mục đích sống: Là kim chỉ nam cho cuộc đời. Đó có thể là những mục tiêu lớn lao ta bền bỉ theo đuổi, hoặc đơn giản là những giá trị cốt lõi từ trong tâm khảm. Mục đích không nhất thiết phải là thành tựu vang dội; nó có thể là tâm nguyện trở thành một người cha mẹ tận tâm, một người bạn chân thành, một người đồng hành ấm áp, hay mong muốn đóng góp chút sức mình cho cộng đồng, làm cho thế giới tốt đẹp hơn.

Thực tế, không có một "công thức chung" nào về ý nghĩa cuộc sống cho tất cả mọi người. Ý nghĩa ấy sẽ lớn dần lên theo thời gian và trải nghiệm, thông qua việc chúng ta nhìn lại chính mình, khám phá những thế mạnh, sở thích và động lực bên trong.

Tiến sĩ Steger gợi ý rằng, chính quá trình chiêm nghiệm này giúp chúng ta kết nối các mối quan hệ, thấu hiểu những gì đã qua và định vị rõ ràng hơn những mong cầu của bản thân. Từ đó, ta có thể gắn kết cả ba yếu tố trên lại để tạo nên một cuộc đời trọn vẹn [5].

Khi tìm thấy ý nghĩa trong cuộc sống, chúng ta không chỉ cảm thấy hạnh phúc hơn mà còn nhận được những lợi ích tuyệt vời cho cả tâm hồn và thể chất:

• Về tinh thần: Những người sống có lý tưởng thường hay gặp niềm vui và cảm nhận hạnh phúc sâu sắc hơn. Họ luôn nhìn tương lai bằng con mắt lạc quan, hài lòng với hiện tại, và có một sức khỏe tinh thần vững vàng. Họ biết cách phát huy những điểm mạnh của bản thân, tự tin vào chính mình và xây dựng được những mối quan hệ bền chặt, ấm áp hơn [6].

• Về thể chất: Ý nghĩa sống giống như một "liều thuốc bổ" tự nhiên. Các nghiên cứu cho thấy nó giúp cơ thể ít ốm vặt hơn, giảm nguy cơ mắc bệnh tim, tăng cường hệ miễn dịch và giúp chúng ta tránh xa những thói quen có hại cho sức khỏe. Đặc biệt, đây còn là bí quyết để sống thọ và sống khỏe: những người có mục đích sống rõ ràng thường giữ được sự minh mẫn, dẻo dai lâu hơn khi về già [7].

Ý nghĩa cũng là "ngọn lửa" trong công việc. Khi cảm thấy công việc mình làm thực sự có giá trị, chúng ta sẽ nhận lại những phản hồi tích cực không chỉ ở cơ quan mà còn trong cả cuộc sống riêng tư. Nó giúp ta thêm yêu đời, khỏe mạnh và hạnh phúc hơn. Một công việc ý nghĩa cũng chính là sợi dây gắn kết ta với nghề nghiệp, giúp ta luôn tràn đầy nhiệt huyết và cảm thấy hài lòng với sự nghiệp mà mình đang theo đuổi [8].

Tìm thấy ý nghĩa trong cuộc sống không chỉ mang lại niềm vui, mà còn là điểm tựa vững chãi giúp chúng ta đứng vững trong những giai đoạn khó khăn nhất. Nó giúp chúng ta vơi đi những cảm xúc tiêu cực như sợ hãi, giận dữ hay mặc cảm, đồng thời giảm bớt nguy cơ rơi vào trạng thái tuyệt vọng, lo âu hay trầm cảm [9].

Nhiều bằng chứng cho thấy, ý nghĩa sống giúp chúng ta biết cách đối mặt với nghịch cảnh bằng thái độ tích cực hơn. Nó bảo vệ tâm hồn ta trước những tổn thương do căng thẳng kéo dài. Chẳng hạn, trong đại dịch COVID-19 vừa qua, các nhà khoa học đã chỉ ra rằng chính "ý nghĩa cuộc sống" là liều thuốc giúp mọi người vượt qua sự chán chường, lo âu và những bất ổn về tinh thần [10]. Không chỉ dừng lại ở đó, những người có mục đích sống rõ ràng thường ít bị ám ảnh bởi các cú sốc tinh thần (PTSD) và có khả năng phục hồi, thậm chí là phát triển mạnh mẽ hơn sau khi trải qua biến cố [11].

Cùng suy ngẫm: Đã bao giờ bạn trải qua một giai đoạn thực sự khó khăn, nhưng chính tình yêu thương gia đình, niềm tin vào một điều tốt đẹp, hay một lý tưởng nào đó đã tiếp thêm sức mạnh để bạn vượt qua tất cả chưa?

Viktor Frankl, một bác sĩ tâm thần từng sống sót qua thảm họa diệt chủng Holocaust và là tác giả của cuốn sách kinh điển "Đi Tìm Lẽ Sống", đã đúc kết rằng: Ngay cả trong đau khổ và nghịch cảnh, chúng ta vẫn có thể tìm thấy ý nghĩa cho cuộc đời mình. Thậm chí, chính những thử thách nghiệt ngã lại là lúc ý nghĩa sống được khai phá rõ nét nhất [12].

Chúng ta có thể tìm thấy "lẽ sống" ấy thông qua việc chiêm nghiệm, học cách trưởng thành từ những va vấp, hoặc đơn giản là thay đổi thái độ đối với những nghịch cảnh mà mình không thể xoay chuyển. Đôi khi, ý nghĩa còn đến từ việc bạn trở thành nguồn cảm hứng, một chỗ dựa tinh thần cho những người đang cùng cảnh ngộ. Chúng ta thường nghe những người bước ra từ bi kịch chia sẻ rằng: Dù chẳng ai muốn phải nếm trải nỗi đau đó thêm một lần nào nữa, nhưng chính những ngày tháng đen tối ấy đã giúp họ biết trân trọng và thấu hiểu sâu sắc hơn những điều thực sự giá trị trong cuộc đời mình.

Cùng suy ngẫm: Nhìn lại những đoạn đường gập ghềnh bạn đã đi qua, có trải nghiệm khó khăn nào đã vô tình giúp bạn nhận ra điều gì mới là quan trọng nhất đối với mình hay không?

Có một thực tế là khi cảm thấy cuộc sống trống rỗng, thiếu đi mục đích, chúng ta rất khó để chạm tay vào hạnh phúc [13]. Tuy nhiên, ý nghĩa không phải là thứ xa vời; bạn hoàn toàn có thể tìm thấy nó qua việc chiêm nghiệm hoặc chủ động tự tay tạo ra nó cho chính mình [14].

Một trong những cách tuyệt vời nhất để bắt đầu chính là giúp đỡ người khác. Khi trao đi, chúng ta dễ dàng quên đi những thiếu sót của bản thân để tập trung vào điều gì đó lớn lao và tốt đẹp hơn. Ngoài ra, bạn có thể tạo ra ý nghĩa thông qua những hành động thiết thực mỗi ngày như:

• Chăm chút cho những mối quan hệ thân tình.

• Học thêm một điều mới mẻ hoặc theo đuổi một sở thích cá nhân.

• Nỗ lực vì một mục tiêu quan trọng của đời mình.

• Tận dụng và phát huy những thế mạnh sẵn có của bản thân.

Trong công việc, chúng ta cũng có thể tìm thấy niềm cảm hứng từ những thay đổi nhỏ nhất:

• Hãy thử kết nối sâu sắc hơn và giúp đỡ đồng nghiệp xung quanh.

• Khéo léo điều chỉnh các đầu việc hàng ngày để bản thân được làm những gì mình giỏi nhất, giúp mỗi ngày đi làm đều là một niềm vui.

• Đôi khi, hãy thử "lùi lại một bước" để thấy rõ hơn giá trị công việc mình làm đang đóng góp thế nào cho cộng đồng và thấy mình là một mắt xích quan trọng trong một tập thể lớn [15].

Cùng suy ngẫm: Hãy thử tưởng tượng bạn đang ở tuổi 85 và nhìn lại cuộc đời mình. Khi đó, điều gì khiến bạn thấy tự hào và mãn nguyện nhất? Bạn sẽ nhắn nhủ điều gì với "phiên bản hiện tại" về những gì thực sự quan trọng?

Gợi ý: Bạn có thể thử viết một lá thư gửi cho chính mình ở tương lai để ghi lại những dòng tâm tư này.

Ý nghĩa cuộc sống không chỉ nằm ở những sự kiện lớn lao hay những bước ngoặt vĩ đại, mà nó luôn hiện hữu ngay trong từng khoảnh khắc giản đơn thường ngày. Một điểm khởi đầu tuyệt vời để nhận ra điều này chính là nuôi dưỡng lòng biết ơn. Biết ơn giúp chúng ta thêm trân trọng những gì mình đang có và thấu hiểu những giá trị cốt lõi đối với bản thân. Tiến sĩ Paul Dolan, một chuyên gia về khoa học hành vi, gợi ý rằng: Khi trải nghiệm một điều gì đó, chúng ta đừng chỉ hỏi nó có "vui" không, mà hãy thử cảm nhận xem nó có "giá trị" hay phục vụ một mục đích ý nghĩa nào không [16].

Việc xác định rõ các nguồn tạo ra ý nghĩa sống cũng chính là cách giúp chúng ta tăng cường "sức bật" (khả năng phục hồi) trước những sóng gió [17]. Một khi đã hiểu rõ điều gì làm nên ý nghĩa đời mình, chúng ta có thể để tâm nhiều hơn đến việc chăm sóc và nuôi dưỡng chúng mỗi ngày.

Cùng suy ngẫm: Hiện tại, có nguồn ý nghĩa nào trong cuộc sống mà bạn muốn dành thêm thời gian để vun đắp không? Bạn dự định sẽ thực hiện điều đó như thế nào, vào lúc nào và ở đâu để tâm trí mình thực sự chú tâm vào nó?

Nguồn: Action for Happiness